22 ЧЭРВЕНЯ 1941 ГОДА ПАЧАЛАСЯ ВЯЛІКАЯ АЙЧЫННАЯ ВАЙНА

Поделитесь с друзьями
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Вайна вачыма нашых землякоў, якія жылі на акупіраванай фашыстамі зямлі — такая тэма гэтых навелак.

Мы дзякуем Фёдару Мацвеевічу Цвірку з пасёлка Новагара-дзейскі, Міхаілу Васільевічу Саленіку з аграгарадка Аношкі, Леаніду Браніслававічу Трусевічу з вёскі Затур»я і Зінаідзе Антонаўне Драгавец з Хадатавічаў за тое, што падзяліліся сваімі ўспамінамі.

Партызанскі сувязны

Калі немцы занялі Беларусь, лясамі з-пад Брэста і Гродна прабіраліся на ўсход салдаты — гэта былі рэшткі разбітых ворагам савецкіх часцей. Федзя і яго сябры, пасучы ў лесе кароў, прыносілі гэтым людзям ежу, цывільную вопратку.

У 1942 годзе ў Міры была створана нямецкая камендатура. Фашысты зганялі людзей для адпраўкі ў Германію. Тады ж у беларускіх лясах пачалі арганізоўвацца партызанскія атрады. Фёдар Цвірка стаў сувязным I  Камсамольскага атрада брыгады «Камсамолец» і атрада імя Ракасоўскага брыгады імя Жукава, якія дзейнічалі на тэрыторыі тагачаснай Баранавіцкай вобласці. Ён выконваў розныя даручэнні: здабываў звесткі аб знаходжанні немцаў, збіраў зброю і прыносіў яе ў атрад, дастаўляў прадукты.

Дзяржава адзначыла заслугі партызанскага сувязнога. У 2003 годзе Фёдар Мацвеевіч быў узнагароджаны памятным знакам «Партызан Беларусі».

За ноч усё перамянілася

Міхаіл Васільевіч, які быў тады 8-гадовым хлопчыкам, добра памятае тыя страшныя дні. 22 чэрвеня аб,явілі, што пачалася вайна. Вяскоўцы ўсе былі панурыя, прыгнечаныя гэтай весткай. Маці галасіла: «А дзеткі мае… А што цяпер будзе?!.» Ноччу фашысты бамбілі Баранавічы. З іх роднай вёскі Каменка было відаць, як гарэў горад.

А назаўтра раніцай, калі Міхаська прачнуўся, пад вокнамі ўжо стаялі палявыя нямецкія кухні. За адну ноч усё перамянілася…

Цікаўная дзятва пабегла да гэтых кухань, паглядзець, што там такое. Немцы працягвалі кожнаму па скібцы шэрага хлеба, намазанага камбітлушчам. Дзецям такое было ў навінку, елі з задавальненнем. І наогул, для іх  усё было цікавым і незвычайным.

Але так было толькі ў першыя дні. Потым усё стала інакш.

Немцы насілі пры сабе на поясе лыжкі на ланцужках, якія былі такія блішчастыя… Чым не цацка для дзіцяці?! Хлапчукі радаваліся, калі ўдавалася знайсці такі ланцужок. Толькі, не дай Бог, немец убачыць — самае малое, выспятка пад адно месца тут жа атрымаеш. А бывала і больш балюча.

Абышлося…

Малы Лёнік вельмі любіў катацца зімой на каньках. Вясковы каваль зрабіў яму, як і іншым хлопчыкам, канькі з металічнага вугалка. Канькі трывала «хапаліся» за абутак: драўляную падэшву, да якой драцянымі скобамі былі прыбіты халяўкі з нявырабленай цялячай шкуры. Боты гэтыя называлі драўлянікамі. Іх умела рабіў бацька Лёніка, Браніслаў. Падэшвы ён вычэсваў з драўніны лісцёвых парод, каб не калоліся. А каб канькі мацней трымаліся, хлопчыкі старанна прытупвалі нагамі.

Іх лядовы шлях да мясцовай рэчкі Тур»і пралягаў па канаве. Па ёй вада вясной, летам і восенню збягала з лужка ля вёскі, што назвалі некалі Затур»ёй, да ракі. А ўзімку ручай на дне канавы замярзаў. Дзіцячая гарэзлівасць вабіла хлапчукоў да прастору, і яны, забаўляючыся, смеючыся, напераганкі  слізгалі адзін за другім: Лёнік, Косця, Ваня, Валодзька, Юзік, Антон… Накіроўваліся ў бок Казлоўкі (так і цяпер называюць тое ўрочышча ў Капыльскім раёне, што пачынаецца адразу на мяжы з Нясвіжскім).

У той дзень хлопчыкі так заха-піліся сваімі зімовымі забавамі, так шчыра распісвалі лёд канькамі, што не звярнулі ўвагі, як міма іх у бок Рымашоў рухаюцца фашысцкія танкі і цягачы. Калі ўбачылі, то ўжо было позна: немцы спыніліся ля хутара Петручэняў, вылезлі з тэхнікі і пайшлі насустрач дзецям. Тыя схаваліся пад мастом, але, падпарадкоўваючыся крыку салдат, вымушаны былі выйсці. Памяталі наказ бацькоў: ніколі не ўцякайце, а то немцы будуць страляць. Адзін з ваенных рукой падазваў хлопчыкаў. Яны падышлі гуськом. Немец нечага патыкаў пальцам, потым схапіў пад пахі Лёніка (ён стаяў бліжэй), павярнуў спіной да сябе, падняў угору і панёс да вады — на Тур»і было месца, дзе біла крыніца, туды яшчэ трапіла бомба, утварыўшы вір, і палонка не замярзала. Але другі немец нешта загергетаў па-свойму, і яго таварыш кінуў сваю ахвяру долу, скалячыся над ім ад пачуцця ўласнай перавагі. Толькі шкельцы акуляраў злосна паблісквалі.

Гітлераўцы развярнуліся і пайшлі да сваіх танкаў. А дзеці памчаліся дамоў…

Выратаваў выпадак

Ішоў 1942 год. У вёскі Коханавічы і Малаеды прыехалі эсэсаўцы — па моладзь, каб адпраўляць яе ў Германію на прымусовыя работы. 14-гадовую Зіну бацька схаваў у капе сена, каб не схапілі яе гэтыя нелюдзі. А ў гэты час адна малаедаўская дзяўчына вырвалася з натоўпу хлопцаў і дзяўчат і памчалася ў лес, якраз міма хутара Шарапаў — Зінчынага і яе бацькоў. Немцы пабеглі ўслед, спыніліся ля хутара, пачалі шукаць бяглянку. І выцягнулі з-пад сена… Зіну. Раз»юшаныя, навялі на дзяўчынку аўтаматы. Выратаваў яе стрыечны брат Анцік, які выпадкова ў гэты момант аказаўся ў іх. Ён умеў размаўляць па-нямецку. Растлумачыў эсэсаўцам, што гэта зусім іншая дзяўчынка, што яна яшчэ малая, а тая, што ўцякала, — даўно ў лесе. У лес ворагі ўжо не сунуліся.

А  вось Колю Буйко, што спрабаваў схавацца ў галлі, каб не вывезлі, фашысты застрэлілі.

Дзяўчаты, якіх пагрузілі ў машыну, зацягнулі жаласную песню:

Вязуць у Германію на муку — катаргу,

Вязуць у Германію нашых дзяўчат…

Дамоў з Нямеччыны вярнуліся далёка не ўсе…

Тамара ПРАЛЬ-ГУЛЬ

В ДЕНЬ ПАМЯТИ И СКОРБИ

Подойду в День скорби нашей

Молча к Вечному огню.

Перед памятью всех павших

Низко голову склоню.

 

И вздохну в бессильи горько,

Слёз горячих не тая,

Как подумаю, во сколько

Обошлась им жизнь моя!

РАССКАЗ ФРОНТОВИКА

Все помню бои и атаки.

Сегодня опять снилось мне,

Как с лязгом фашистские танки

Ползли по родной стороне.

 

Что будет с Отечеством нашим?

Москва уже на волоске…

И вот я с товарищем павшим

В окопе. Граната в руке.

 

Кругом взрывы, грохот и пламя.

Всё тонет в дыму и пальбе.

Прошитое пулями знамя

Выносит сержант на себе.

 

И нету предела тревоге.

От бед поседела трава…

Пылят фронтовые дороги —

Солдатская память жива.

* * *

Сжал из последних сил гранату.

«Тигр» уже лязгал у моста.

Вот вам за взорванную хату,

За нашу Родину, за Ста…!

 

Дым, вспышка, грохот, визг металла —

Смешалось всё в тот страшный

миг.

И сразу тихо в мире стало,

Солдат к земле навек приник…

 

Цветы живые на могиле.

От времени поблёк гранит…

«А всё-таки мы победили!» —

Дед с фото внукам говорит.

Александр Бывшев


Поделитесь с друзьями
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.